Nuachtlitir #43: Eanáir 2019

Nasc na míosa: www.focal.ie


Má bhíonn tú ag plé leis an nGaeilge go minic, gach seans go bhfuil taithí agat ar bheith ag bogadh anonn is anall idir na príomhfhoclóirí agus na príomhbhunachair Ghaeilge ar líne: focloir.ie, teanglann.ie, tearma.ie agus gaois.ie. Le linn Oireachtas na Samhna 2018, sheol Foras na Gaeilge leagan nua de focal.ie agus anois is féidir focail a chuardach ar aon suíomh gréasáin amháin.


Ní foclóir atá in focal.ie ach tairseach inar féidir leat fáil amach láithreach bonn cad iad na foinsí ar líne ina liostaítear focal ar leith. Tar éis duit focal a chlóscríobh, ní gá duit ach cliceáil ar cheann de na ticeanna glasa agus osclófar an sainmhíniú foclóra ar leith don fhocal sin:




Níos tábhachtaí fós, is féidir na suíomhanna nach bhfuil ticeanna glasa fúthu a sheachaint agus do chuid ama a shábháil dá bharr.


Buntáiste eile a bhaineann le focal.ie ná gur féidir leat cuardach a dhéanamh atá íogair ar shínte fada. Abraimis go bhfuil tú ag cuardach focail a bhfuil “féar” mar fhréamh iontu. Má roghnaíonn tú “Cuardach íogair ar shínte fada” ní thaispeánfar focail dar tús “fear” sa liosta:




Ní fada, mar sin, go bhfaighidh tú amach ar tearma.ie gurb ionann “féareolaíocht” agus agrostology!


Uaireanta, ní mar a chéile a shainmhínítear focal ar leith sna foinsí éagsúla. Cuir i gcás an focal “leamhach”, atá mínithe i dtrí fhoclóir mar phlanda (an marsh-mallow i mBéarla).




Tá sainmhíniú sa bhreis ar Foclóir Gaeilge-Béarla, áfach: “leamhach: bright calm patch in sea. Bhí an fharraige ina leamhach: the sea was dead calm”. Is fiú an tairbhe an trioblóid nuair a thagann tú ar fhocal gleoite mar seo (agus is cinnte go laghdaíonn focal.ie an trioblóid sin).


Teorainn amháin a bhaineann le focal.ie ná nach liostaítear torthaí gaolmhara, abairtí samplacha, etc. in éineacht leis an bhfocal atá á chuardach. Tá sé i gceist ag Foras na Gaeilge, áfach, a leithéid a chur ar fáil san am atá le teacht. Teorainn eile a bhaineann leis an suíomh – agus teorainn níos suntasaí, b’fhéidir – ná nach féidir focail Bhéarla a chuardach. Ba mhór an buntáiste don scríbhneoir, don léitheoir agus don fhoghlaimeoir a bheith in ann focail a chuardach i nGaeilge agus i mBéarla araon.