Nuachtlitir #49: Iúil 2020

An Dioplóma Iarchéime san Aistriúchán: Agallamh le hiarmhac léinn


Tá Coláiste na hÉireann/Gaelchultúr ag tairiscint an Dioplóma Iarchéime san Aistriúchán ó bhí 2013 ann agus beidh an cúrsa ar fáil arís i mbliana, ó mhí Mheán Fómhair ar aghaidh. Labhair Nuachtlitir Ghaelchultúir le hiarmhac léinn, Ian Mac Murchaidh, atá ag obair anois mar aistritheoir sa Choimisiún Eorpach, le fáil amach conas a chuaigh an cúrsa chun tairbhe dó.


Ian Mac Murchaidh

I mbeagán focal, seo an rud a tharla: d’fhreastail mé ar an chéad léacht de chuid an Dioplóma Iarchéime san Aistriúchán i mí Mheán Fómhair 2017 agus taobh istigh de dhá bhliain fostaíodh mé sa Choimisiún Eorpach mar aistritheoir. Tá mé lonnaithe sa Bhruiséil anois.


Bhain mé céim amach sa Ghaeilge agus san iriseoireacht in 2009 agus chaith mé deich mbliana ag obair sna meáin. Obair mhaith a bhí inti agus thaistil mé fud fad na hÉireann agus na hEorpa agus mé ag obair le Nuacht RTÉ/TG4. Ceamaradóir teilifíse a bhí ionam agus bhí mé mar chuid d’fhoireann a raibh an Ghaeilge mar phríomhtheanga labhartha aici. Cé gur tháinig feabhas ar mo chuid Gaeilge labhartha le linn na tréimhse sin, ba bheag a scríobh mé i nGaeilge ar feadh beagnach deich mbliana. Níl Gaeilge ó dhúchas agam féin ná ag mo mhuintir. Tháinig meath ar an tuiscint a bhí agam ar an Chaighdeán Oifigiúil, caighdeán ar tháinig athrú air faoi dhó ó bhain mé cáilíocht amach sa Ghaeilge den chéad uair, agus bhí drogall orm mórán a scríobh ar eagla go gceapfadh daoine nach raibh Gaeilge bhreá scríofa ag an fhear seo a raibh Gaeilge líofa aige.


D’fhreastail mé ar dhá chúrsa Gaeilge eile sular chuala mé iomrá ar Ghaelchultúr ach níor éirigh liom freastal ar na ranganna uile agus d’éirigh mé as na cúrsaí sin. Bhíodh sé deacair a bheith tiomanta do chúrsa mar sin mar d’fhaighinn glao ón seomra nuachta go minic agus scéal faighte agam go raibh orm taisteal go dtí láthair éigin ina raibh scéal ag briseadh nó d’fhaighinn ordú dul thar lear chóir a bheith láithreach. Nó ar laethanta eile, bhíodh tuirse orm tar éis na hoibre, bhínn leisciúil agus ní fhreastalaínn ar an rang Gaeilge an oíche sin.


Chonaic mé ar na meáin shóisialta go raibh cúrsa á reáchtáil ar líne agus sa seomra ranga ag Gaelchultúr agus nach mbeadh orm freastal ach ar chúpla léacht sa choláiste. Ba ghnách liom an t-uafás ama a chaitheamh ag tiomáint go Baile Átha Cliath gach lá ach bhí an t-am agam le freastal ar chúrsa a raibh go leor de ar líne.


Thig le duine leabhar gramadaí a léamh agus na ceachtanna ann a dhéanamh é féin. Guím gach rath ar an té sin ar féidir leis an staidéar a dhéanamh ina aonar. Bhí tacaíocht agus treoir de dhíth ormsa, áfach, agus thug léachtóirí – agus mic léinn – an Dioplóma neart misnigh dom. Bhí an cúrsa féin dúshlánach agus taitneamhach ach bhí sé indéanta agus thaitin sé liom gur léiríodh próiseas an aistriúcháin dúinn, idir an teoiric agus an cleachtas.


Bhí go leor oibre i gceist leis an chúrsa seo agus go leor le haistriú – ach sin an rud a dhéanann aistritheoirí iad féin! Thaitin leagan amach an chúrsa liom chomh maith: bhí léachtaí áirithe dírithe ar Ghaeilge mhaith a scríobh agus bhí léachtaí eile agus modúil eile dírithe ar na scileanna aistriúcháin. B’fhiú cuimhneamh air seo mura bhfuil tú cinnte faoi ghairm an aistritheora ach gur mhaith leat do chuid Gaeilge scríofa a fheabhsú.


Bhí mé tar éis freastal ar an chúrsa ar feadh dhá théarma nuair a bhí sé de mhisneach agam cur isteach ar phost iriseoireachta i Nuacht RTÉ/TG4. Ina dhiaidh sin, chaith mé bliain ag obair le BBC Gaeilge. Idir an dá linn, chuir mé isteach ar phost sa Choimisiún Eorpach le bheith i m’aistritheoir. Tá próiseas earcaíochta an Choimisiúin Eorpaigh fadálach ach d’éirigh liom sa scrúdú aistriúcháin.


D’aistrigh mé go dtí an Bhruiséil i mí na Samhna anuraidh. Bhí an t-ádh orm go raibh aithne agam ar chuid de na haistritheoirí eile a bhí ann cheana féin agus ní raibh sé deacair cairde nua a dhéanamh ann. Tá beagnach dhá scór duine ag obair in Aonad na Gaeilge in Ard-Stiúrthóireacht an Aistriúcháin – tá sé mar a bheadh Gaeltacht uirbeach ann.


Bhí an tacaíocht foirne ar cheann de na cúiseanna a raibh mé ag iarraidh post a fháil sa Choimisiún. Déantar athbhreithniú ar gach aistriúchán a dhéantar agus pléitear a bhfuil ann. Bíonn meitheal aistritheoirí ag obair ar dhoiciméid mhóra go minic agus is gá dúinn cuid mhór a chíoradh mar fhoireann. Lena chois sin, reáchtáiltear fóram plé gach seachtain chun ceisteanna difriúla a réiteach. Ar scáth a chéile a mhaireann aistritheoirí an Aontais Eorpaigh.



Ós rud é go mbíonn cuid mhór le haistriú, bíonn deis againn díriú isteach ar théacsanna éagsúla. Bíonn cuid againn ag obair ar théacsanna cumarsáideacha nó ar théacsanna reachtacha nó ar an dá rud.


Tiocfaidh méadú eile ar an ualach oibre anseo arís de réir a chéile. Beidh deireadh leis an mhaolú ar stádas na Gaeilge san Aontas Eorpach ar an lá deireanach de 2021, rud a fhágfaidh go mbeidh cuid mhór le haistriú i ndiaidh an dáta sin.


Níl an tríú teanga agam féin ach tugtar deis dom freastal ar ranganna Fraincise le linn uaireanta oibre. Níor stop na ranganna de dheasca ráig Covid-19: reáchtáiltear ar Zoom iad anois, rud a chuireann léachtaí Ghaelchultúir i gcuimhne dom. Sin agus iarchéimithe eile de chuid Choláiste na hÉireann/Ghaelchultúir atá ag obair anseo chomh maith.